1. Cezai Iskat (Olağan Mirasçılıktan Çıkarma)
En yaygın görülen türdür. Miras bırakanın, mirasçısının kusurlu davranışları nedeniyle onu cezalandırmasıdır. Türk Medeni Kanunu’na (m. 510) göre sadece şu iki durumda yapılabilir:
- Ağır Suç İşleme: Mirasçının; miras bırakana veya onun yakınlarından (eşi, çocukları, kardeşi vb.) birine karşı ağır bir suç işlemesi.
- Aile Yükümlülüklerini İhlal: Mirasçının, miras bırakana veya ailesine karşı aile hukukundan doğan ödevlerini (bakım borcu, sadakat, saygı vb.) önemli ölçüde yerine getirmemesi.
- Not: Sadece “küslük” veya “ilgisizlik” her zaman yeterli görülmez; Yargıtay bu durumun “aile bağlarını koparacak derecede ağır” olmasını arar.
2. Koruyucu Iskat (Borç Ödemeden Aciz Sebebiyle)
Bu türde mirasçının bir suçu yoktur; amaç mirasçının çocuklarını korumaktır (TMK m. 513).
- Eğer mirasçının borçları nedeniyle hakkında “borç ödemeden aciz belgesi” varsa, miras bırakan bu kişinin saklı payının yarısını ondan alıp, mirasçının kendi çocuklarına (torunlara) verebilir.
- Bu sayede miras, borçlu olan kişinin alacaklılarına gitmek yerine doğrudan torunlara kalmış olur.
Iskat Nasıl Gerçekleşir?
Iskat bir “dava” ile değil, miras bırakanın sağlığında yapacağı bir vasiyetname veya miras sözleşmesi ile yapılır.
- Gerekçe Şartı: Miras bırakan, vasiyetnamede ıskat sebebini (örneğin: “Oğlum şu tarihte bana saldırdığı için…”) açıkça belirtmelidir.
- İspat Yükü: Miras bırakan öldüğünde, ıskat edilen kişi buna itiraz ederse, sebebin doğru olduğunu ispatlamak mirastan daha fazla pay alacak olan diğer kişilere düşer.
- Hükmü: Iskat edilen kişi mirastan hiç pay alamaz ve mirasçı değilmiş gibi muamele görür. Payı, sanki o kişi ölmüş gibi kendi altsoyuna (çocuklarına) geçer.
“Iskat Davası” (İptal ve Tenkis)
Eğer bir kişi haksız yere mirastan çıkarıldığını düşünüyorsa, miras bırakanın ölümünden sonra “Mirasçılıktan Çıkarmanın İptali” veya “Tenkis Davası” açabilir. Eğer vasiyetnamede sebep gösterilmemişse veya gösterilen sebep mahkemede kanıtlanamazsa, çıkarılan mirasçı “saklı payını” geri alabilir.
Önemli Not: Miras hukukunda süreler ve usul işlemleri çok kritiktir. Iskatın geçersiz sayılması için açılacak davalarda hak düşürücü süreler bulunur.